Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi: Evlilik Malında Hakkınız Ne Kadar?

2002 Değişimi: Yasal Mal Rejiminin Esası

Türkiye'de 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu, evli çiftlerin mal varlığında köklü bir değişim getirmiştir. Bu tarihten itibaren yapılan söyleşmeler olmadığında, eşler arasında otomatik olarak «edinilmiş mallara katılma» rejimi uygulanır. Söz konusu tarihten önceki dönemde ise kural mal ayrılığıydı; bu nedenle 2002 öncesinde edinilen mallar bu rejime tabi değildir.

Rejimin en önemli ilkesi şudur: paylaşılan şey mülkiyet değil, değerdir. Tapuda hangi eşin adı yazarsa yazısın, her iki eş da kural olarak edinilmiş malların artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Mülkiyet tapu kaydında kalan kişiye ait olmaya devam eder; diğer eş bu değer üzerinden parasal talep haline dönüşür.

Edinilmiş Mal ve Kişisel Mal Ayrımı

Kanun, net bir ayrım öngörür. Evlilik içinde emek ve çalışma karşılığında edinilen değerler—maaş, ücret, şirket kazancı, sosyal güvenlik ödemeleri—«edinilmiş mal» sayılır. Bunun karşısında evlenme öncesi sahip olunan mallar, miras veya bağış yoluyla gelen varlıklar ve yalnızca kişisel kullanıma yarayan eşyalar «kişisel mal» kategorisinde yer alır.

Dikkat edilmesi gereken nokta: kişisel malın kendisi paylaşıma girmese de, bu mallardan elde edilen gelir—örneğin miras yoluyla kalan bir dairenin kira gelirleri—edinilmiş mal sayılır ve tasfiye hesabına dahil edilir. Bu durum, noterde yapılacak özel bir sözleşmeyle değiştirilebilir.

Katılma Alacağının Hesabı

Hesaplama üç adımdan oluşur. İlk olarak her eşin edinilmiş malları belirlenir. Bu tutardan bu mallara ilişkin borçlar ile kişisel mal denkleştirmeleri çıkarılır. Kalan tutar «artık değer» olarak adlandırılır. Kural olarak, her eş diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde alacak hakkına sahip olur.

Örneğin evlilik içinde satın alınan bir evin tasfiye anındaki değeri 4 milyon lira, üzerinde 1 milyon lira konut kredisi borcu kaldıysa, artık değer 3 milyon lira hesaplanır. Tapu sahibi olmayan eş, kural olarak 1,5 milyon liralık katılma alacağı talep edebilir. Değerleme güncel piyasa değeri üzerinden yapılır.

Çalışmayan Eşin Hakkı

Ev emeği veren, çalışmayan eş de bu rejimin temel amacı nedeniyle koruma altındadır. Evlilik boyunca ücretli işte çalışmayan kişi de, diğer eşin çalışarak edindiği malların artık değeri üzerinde yarı oranında alacak sahibi olur. Bu hak doğrudan kanundan kaynaklanır; parasal katkı ispatlanması gerekmez.

Tasfiye Davası ve Zamanaşımı

Mal paylaşımı, boşanma davasının içinde kendiliğinden çözülmez; ayrı bir «mal rejimi tasfiyesi» davası açılması gerekir. Boşanma kesinleştikten sonra bu dava yürütülebilir. Katılma alacağı, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren 10 yıllık zamanaşımına tabidir.

Eşin malları elden çıkarma ihtimaline karşı kanun koruma sağlar: boşanma davasından önceki 1 yıl içinde yapılan olağan dışı karşılıksız kazandırmalar tasfiye hesabına yeniden eklenir. Tapu tedbiri talep edilebilir ve mal kaçırma riski varsa bu konuda tedbir alınması önemlidir.

• Tapu kaydındaki isim, katılma alacağını ortadan kaldırmaz
• Miras ve evlilik öncesi edinimlerin gelirleri hesaba girer
• Mal paylaşımı anlaşma veya arabuluculukla da çözülebilir
• 10 yıllık zamanaşımı hakkı kaçırmamak kritiktir