Anonim Şirketlerde Esas Sözleşme Serbestisinin Sınırları

Şirket İç Yönergeleri ve Hukuki Çerçeve

Anonim şirketlerin sağlıklı işleyişi büyük ölçüde iç yönergelerinin doğru ve uygulanabilir biçimde hazırlanmasına bağlıdır. Zira kanun hükümleri ticari hayatta ortaya çıkabilecek tüm sorunları öngöremez ve her şirketin farklı ihtiyaçlarına aynı ayrıntı düzeyinde çözüm sunamaz. Bununla birlikte şirket içi düzenleme alanı emredici hükümlerin belirlediği sınırlar çerçevesinde kalmak zorundadır.

Türk Ticaret Kanunu 340. maddesinde benimsenmiş olan sistem, anonim şirketlerin esas sözleşmeleri ile Kanunun hükümlerinden sapabilmesini ancak Kanunda açıkça izin verilmiş haller ile sınırlandırmıştır. Bu yaklaşım, önceki mevzuattan farklı olarak "emredici hükümler ilkesi"ni merkezi bir konuma yerleştirmiştir.

Yönetim Kurulu Başkanlığı Meselesi

Somut bir uyuşmazlık örneğinde ortaya çıkan soru, yönetim kurulu başkanının görev süresine ilişkindir. TTK 362. maddeye göre yönetim kurulu üyeleri en çok üç yıl süreyle görev yapmaktadırlar. Değişiklik öncesi 366. madde ise yönetim kurulunun "her yıl" üyeleri arasından başkan seçmesi gerektiğini öngörmüştür.

Esas sözleşmede başkanın genel kurul tarafından seçileceği ve üç yıl için görev yapacağı hüküm bulunması durumunda, "her yıl" kaydının bu seçime de uygulanıp uygulanmayacağı ortaya bir önemli yorum sorunu çıkarmıştır. Mesele, yalnızca maddenin lafzı değil, aynı zamanda emredici hükümler ilkesinin nasıl işletileceği bakımından önem taşımaktadır.

Kanuni Değişiklik ve Güncel Durum

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tarafından 1 Mart 2023 tarihinde verilen karar bu soruyu ayrıntılı biçimde incelemiştir. Söz konusu kararın verilmesinden sonra, 23 Mayıs 2024 tarihli 7511 sayılı Kanun ile eski 366/1 maddedeki "her yıl" ibaresi madde metninden çıkarılmıştır. Bu değişiklik sonrasında, yönetim kurulu başkanı esas sözleşmeye uygun olarak üç yıl süresi ile seçilebilir duruma getirilmiştir.

Değişikliğin yapılmasına rağmen, bu tarihsel ve dogmatik önem taşıyan karara ilişkin tartışma, anonim şirketlerde esas sözleşme serbestisinin sınırlarının nasıl belirlendiğini anlamak bakımından uygulamacılar için öğretici nitelik taşımaktadır.