4734 Sayılı Kanun'da Vergi Borcu ile Geçici Teminat İlişkisinin Yeniden Değerlendirilmesi

Kamu ihale hukukunda isteklilerin vergi durumu yalnızca mali yeterlik meselesi değildir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 10. maddesi kapsamında vergi borcu, ihaleye katılma ehliyetini etkileyen bir yeterlik kriteri olarak düzenlenmiştir. Ancak uygulamada uzun yıllar boyunca vergi borcunun tespit edilmesi halinde geçici teminatın otomatik şekilde gelir kaydedilmesi yöntemi benimsenmiştir.

Hukuki Sorunun Kaynağı

Kamu İhale Kanunu'nun 10. maddesinin dikkatli bir okuması, kanun koyucunun vergi borcunun bulunmasını ve gerçeğe aykırı taahhütte bulunulmasını ayrı hukuki sebepler olarak düzenlediğini göstermektedir. Bu iki farklı durumun aynı yaptırım altında değerlendirilmesi, kanunilik, ölçülülük, hukuki güvenlik ve eşitlik ilkeleri bakımından ciddi sorunlar yaratmaktadır.

İhale dışı bırakılma ile geçici teminatın gelir kaydedilmesi aynı hukuki sonuç değildir. İhale dışı bırakılmak isteklinin yeterlik koşullarını taşımadığının kabulü anlamına gelirken, teminatın gelir kaydedilmesi idarenin isteklinin vermış olduğu teminat üzerinde hak sahibi olması sonucunu doğuran ağır bir mali yaptırımdır.

Elektronik Sistem Sorgulaması ile Hukuki Gerçeklik

Elektronik ihale sistemlerinde vergi borcunun tespit edilmesi çoğunlukla EKAP üzerinden yapılan sorgulamalara dayanmaktadır. Ancak sistemde görünen bir borç kaydı ile hukuken kesinleşmiş ve ihale tarihi itibariyle mevcut olan borç aynı kavramlar değildir. Borcun ihale tarihine kadar ödenmiş olması, teknik kayıt hataları, sistem entegrasyon sorunları veya borcun kapsam dışında kalması gibi farklı durumlar söz konusu olabilir.

Kamu İhale Kurulu'nun Yaklaşım Değişikliği

27 Şubat 2026 tarihli 2026/DK.D-70 sayılı Kamu İhale Kurulu Kararı önemli bir hukuki anlayış değişikliğini işaret etmektedir. Karara göre, EKAP sorgulamasında vergi borcu bulunduğu görülen isteklilere en az iki iş günü olmak üzere makul süre verilmesi gerekmektedir. İstekli bu sürede ihale tarihi itibariyle borcu bulunmadığını belgeyle ortaya koyarsa teklifi geçerli kabul edilmektedir. Bu düzenleme, idarenin ilk elektronik sorgulamayı nihai bir gerçeklik olarak değil, maddi gerçeği araştırması gereken bir araç olarak görülmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Kamu ihale hukukunda şekli bir belgenin veya elektronik sorgunun maddi gerçeğin önüne geçirilmesi kabul edilemez. Yaptırımlar kanunda açıkça öngörülen hukuki sebebe dayanmalı ve orantılılık ilkesine uygun uygulanmalıdır.